بیماری شقاق مقعدی به انگلیسی : anal fissure یک پارگی کوچک در بافت نازک و مرطوبی است که مقعد را میپوشاند. مقعد دهانهای در انتهای دستگاه گوارش است که مدفوع از آنجا از بدن خارج میشود. علل شایع شقاق مقعدی شامل یبوست و زور زدن یا دفع مدفوع سفت یا بزرگ در حین اجابت مزاج است.
شقاق مقعد معمولاً باعث درد و خونریزی هنگام اجابت مزاج میشود. همچنین ممکن است در حلقه عضلانی انتهای مقعد که اسفنکتر مقعد نامیده میشود، اسپاسمهایی را تجربه کنید.
شقاق مقعدی در نوزادان بسیار شایع است، اما میتواند در هر رده سنی ایجاد شود. اکثر شقاقهای مقعدی با درمانهای ساده، مانند خوردن فیبر بیشتر یا غوطهور شدن در حمام آب گرم، بهبود مییابند. برخی از افراد مبتلا به شقاق مقعدی ممکن است به دارو نیاز داشته باشند و یا ممکن است جراحی ضروری باشد.
بیماری شقاق مقعدی چیست
شقاق مقعدی یک ترک یا شکاف در بافتهای کانال مقعد است. ضربه باعث پارگی پوشش داخلی میشود و درد حاد و خونریزی ایجاد میکند. بیشتر شقاقها با مراقبت خانگی بهبود مییابند.
شقاق یک علت شایع درد مقعد و خونریزی رکتوم، به خصوص هنگام اجابت مزاج (دفع مدفوع) است. شقاق مقعد میتواند به طور ناگهانی یا تدریجی رخ دهد.
Anal trauma usually causes a fissure, especially from straining to pass hard stools
آسیب مقعدی معمولاً باعث ایجاد شقاق میشود، به خصوص در اثر زور زدن برای دفع مدفوع سفت.
my.clevelandclinic.org
انواع شقاق مقعدی
شقاق مقعدی حاد: اگر کمتر از ۶ هفته از ظهور شقاق گذشته باشد و قبلاً هرگز شقاق مقعدی نداشته اید، حداقل در ۲ سال گذشته. شقاق حاد در بسیاری موارد، با کنترل یبوست و مراقبت خانگی بهبود می یابد.
شقاق مقعدی مزمن: اگر به طور معمول از شقاق مقعدی رنج میبرید که همیشه در یک محل قرار دارد یا اینکه با وجود درمان پزشکی محافظهکارانه بیش از ۶ هفته طول بکشد. شقاق مزمن مرتب عود می کند یا طولانی مدت باقی می ماند. این زخم عمیق تر است و به درمان پزشکی نیاز دارد.
علائم شقاق مقعدی چیست
علائم شقاق مقعدی عبارتند از:
- درد شدید هنگام دفع مدفوع
- سوزش یا خارش هنگام دفع مدفوع
- خون تازه و قرمز در مدفوع
- اسپاسم عضلات مقعد
- وجود تودهای روی پوست نزدیک پارگی
بیشتر افراد هنگام دفع مدفوع درد را احساس میکنند، اما میتواند از چند دقیقه تا چند ساعت پس از آن ادامه داشته باشد. آنها آن را به صورت تیز، پاره کننده، برنده یا سوزاننده توصیف میکنند. برخی افراد متوجه میشوند که درد به باسن، بالای ران یا کمر آنها منتشر میشود.
علت شقاق مقعدی چیست؟
علل شایع شقاق مقعدی عبارتند از:
- دفع مدفوع بزرگ یا سفت
- یبوست و زور زدن هنگام اجابت مزاج
- اسهال طولانی مدت
- رابطه جنسی مقعدی
- زایمان
علل کمتر شایع شقاق مقعدی عبارتند از:
- بیماری کرون یا سایر بیماریهای التهابی روده
- سرطان مقعد
- اچآیوی
- سل
- سفلیس
علت شقاق مقعدی در کودکان
کودک ممکن است هنگام دفع درد داشته باشد، از اجابت مزاج خودداری کند یا خون روشن روی دستمال دیده شود. شقاق مقعدی در کودکان علاوه بر یبوست به این دلیل رخ می دهد که بعضی از کودکان هنگام اجابت مزاج عضلات مقعد خود را شل نمی کنند و از علائم آن می توان به دیدن خون در مدفوع کودکان اشاره نمود.
تشخیص شقاق مقعدی
پزشک متخصص در مورد سابقه پزشکی سؤال میکند و معاینه فیزیکی، از جمله بررسی ملایم ناحیه مقعد، انجام میدهد. اغلب پارگی قابل مشاهده است. معمولاً این معاینه تنها چیزی است که برای تشخیص شقاق مقعدی لازم است.
شقاق مقعدی حاد و جدیدتر، شبیه یک پارگی تازه و تا حدودی شبیه بریدگی با کاغذ است. شقاق مقعدی طولانی مدت که مزمن نیز نامیده میشود، احتمالاً پارگی عمیقتری دارد. همچنین ممکن است دارای زائدههای گوشتی داخلی یا خارجی باشد. اگر شقاق بیش از هشت هفته طول بکشد، مزمن در نظر گرفته میشود.
محل شقاق سرنخهایی در مورد علت آن ارائه میدهد. شقاقهایی که در کنار دهانه مقعد، نه در پشت یا جلوی آن، رخ میدهند، به احتمال زیاد نشانهای از بیماری دیگری مانند بیماری کرون هستند. پزشک ممکن است آزمایشهای بیشتری را برای تشخیص وجود بیماری زمینهای توصیه کند. آزمایشها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- آنوسکوپی
- سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر
- کولونوسکوپی
درمان شقاق مقعدی
شقاق مقعد اغلب با درمان خانگی مناسب، ظرف چند هفته بهبود مییابد. برای نرم نگه داشتن مدفوع، اقداماتی مانند افزایش مصرف فیبر و مایعات انجام دهید. به مدت 10 تا 20 دقیقه چندین بار در روز، به خصوص پس از اجابت مزاج، در آب گرم غوطهور شوید. این کار میتواند به شل شدن اسفنکتر و بهبود زخم کمک کند. اگر علائم ادامه پیدا کرد، احتمالاً به درمان بیشتری نیاز خواهید داشت.
بسته به نوع شقاق ایجاد شده و شرایط بیمار، میتوانید از درمان خانگی برای شقاق مقعدی یا بوتاکس شقاق مقعدی ، پماد برای شقاق و … برای بهبود و تسکین دردهای ناشی از آن، کمک بگیرید.
مطلب مرتبط: درمان شقاق با کپسول ویتامین ای چگونه است
کرمهای بیحسکننده موضعی مانند لیدوکائین (زایلوکائین) ممکن است به تسکین درد کمک کنند.
تزریق اونابوتولینومتوکسین A (بوتاکس) عضله اسفنکتر مقعد را فلج کرده و اسپاسمها را تسکین میدهد.
مطلب مرتبط: مراحل درمان شقاق با عسل
داروی شقاق مقعدی
داروهای شقاق مقعدی عبارتند از:
پماد نیتروگلیسیرین: نیتروگلیسیرین یک گشادکننده عروق است، دارویی که باعث گشاد شدن رگهای خونی میشود. به صورت کرم استفاده میشود و میتواند جریان خون را بازیابی کند و به شل شدن اسفنکتر مقعد شما کمک کند.
مسدودکنندههای کانال کلسیم: مانند دیلتیازم یا نیفدیپین، یک روش جایگزین برای شل کردن رگهای خونی و عضلات مقعد شما هستند. اگر نیتروگلیسیرین مؤثر نباشد، این داروها ممکن است برای شما مؤثر باشند.
بوتاکس: به عنوان آخرین راه حل، تزریق بوتاکس شقاق به عضله اسفنکتر مقعد میتواند به شل شدن آن کمک کند. بوتاکس یک شل کننده عضلانی است. اثرات آن حدود سه ماه طول میکشد و به شقاق زمان میدهد تا بهبود یابد.
ملینهای حجیم: همه افراد مبتلا به یبوست نیازی به مصرف دارو ندارند، اما اگر مدفوع بسیار سفتی دارید که باعث فشار اضافی بر شقاق مقعد میشود، داروها میتوانند کمک کنند. ملینهای حجیم، مانند متاموسیل (پسیلیوم)، مایعات را به داخل روده میکشند تا به نرم شدن مدفوع کمک کنند.
مطلب مرتبط: بهترین پماد برای شقاق مقعدی
جراحی شقاق مقعد
اگر شقاق مقعد مزمن دارید که به سایر درمانها مقاوم است، یا اگر علائم شدید است، ممکن است جراحی توصیه شود. جراحان معمولاً عملی به نام اسفنکتروتومی داخلی جانبی (LIS) انجام میدهند. LIS شامل بریدن بخش کوچکی از عضله اسفنکتر مقعد است. این تکنیک ممکن است به بهبود و کاهش اسپاسم و درد کمک کند.
جراح کولورکتال برش کوچکی در عضله اسفنکتر مقعد ایجاد میکند تا تنش را برای همیشه آزاد کند. پس از بیدار شدن، میتوانید همان روز به خانه بروید.
مطلب مرتبط: عمل شقاق با تیغ جراحی “مراقبتها و عوارض بعد از عمل”
پیشگیری از شقاق مقعدی
اگر بیماری مزمنی دارید که مقعد را تحت تأثیر قرار میدهد، چه یک بیماری باشد، چه مشکل در دفع مدفوع یا درد بیدلیل، در مورد آن به پزشک مراجعه کنید. درمان سریعتر این بیماریها میتواند از بروز یا بازگشت عوارضی مانند شقاق مقعد جلوگیری کند.
این نکات را دنبال کنید تا قبل از اینکه یبوست به یک مشکل پزشکی تبدیل شود، به طور منظم از آن جلوگیری کنید.
سوالات متداول درباره بیماری شقاق مقعدی
اکثر بیماران مبتلا، با شقاق مقعدی احساس درد میکنند. این بیماران بیشترین درد را حین اجابت مزاج احساس میکنند که میتواند این درد از چند دقیقه تا چند ساعت بعد ادامه داشته باشد. بیماران معمولاً درد شقاق را تیز، مانند پارگی پوست، بریدن با کاغذ یا سوختن توصیف میکنند. در برخی از بیماران این درد به باسن، بالای ران یا پائین کمر آنها میرسد.
هر زمانی که متوجه شقاق مقعدی خود شدید و شقاق حاد است، باید به دکتر مراجعه کنید. زمانی که خون در مدفوع مشاهده کردید یا حرکات روده شما به قدری دردناک است که از رفتن به سرویس اجتناب می کنید، نشاندهنده عمق بیماری است و باید به صورت اورژانسی به دکتر مراجعه کنید.
خیر. در اکثر مواقع در مرحله فیشر حاد، شقاق خونریزی ندارد و زمانی که به مزمن تبدیل می شود به خونریزی میفتد.
شقاق حاد به شقاق مزمن تبدیل شده، زخم عمیق تر می شود و احتمال عفونت وجود دارد.
گر کودک شما یبوست داشته باشد و با زور زدن سعی در دفع مدفوع سفت و بزرگ داشته باشد ، ممکن است شقاق ایجاد شود. همچنین اگر کودک عضلات مقعدی را در حین اجابت مزاج شل نکند، شقاق ایجاد شود.
طول دوره درمان شقاق معمولاً چهار تا شش هفته می باشد و اگر در این مدت خود به خود بهبود نیابد، می تواند مزمن شود و برای درمان لیزر یا جراحی نیاز است.
بهتر است از همان ابتدا برای درمان شقاق به پزشک جراح عمومی و یا متخصص گوارش مراجعه نمایید تا بعد از فرایند تشخیص درمان هم توسط همان پزشک صورت گیرد.