اسهال ، درمان ها، علائم، علت ها، پیشگیری، آزمایشات و تشخیص

اسهال ، درمان ها، علائم، علت ها، پیشگیری، آزمایشات و تشخیص

اردیبهشت ۳۰, ۱۳۹۹    

اسهال یکی از مشکلات سلامتی است که دارای نوع خفیف، موقت و یا حاد است. در سطح جهانی، ۲ میلیون نفر هر ساله به آن مبتلا می شوند که ۱.۹ میلیون نفر از آنها کودکان زیر ۵ سال هستند که حتی در کشورهای پیشرفته، برخی افراد بر اثر آن میمیرند. اسهال مدفوع غیر طبیعی، شل یا آبکی است.

بزرگسالان و کودکان دفع مدفوع راحتی دارند و نباید آن را با اسهال اشتباه گرفت، زمانی که مدفوع بیش از اندازه آبکی باشد، اسهال نامیده میشود. اسهال مشکل نگران کننده ای نست و با رعایت نکاتی درمان میشود.

  • بیشترین عامل اسهال، باکتری ها، ویروس ها و انگل ها هستند.
  • بیماری التهابی روده که شامل بیماری کرون و کولیت روده میشود باعث اسهال شدید میشود.
  • داروی ضد اسهال میزان اسهال را کاهش میدهد و مکمل روی یکی از این داروها است و بیشتر برای کودکان مناسب است.
  • برخی از مداخلات تغذیه ای و پروبیوتیکی ممکن است به جلوگیری از آن کمک کند.

علت اسهال

بیشترین علت آن به دلیل عفونت دستگاه گوارش است. میکروب ها مسئول این عفونت هستند که شامل:

  • باکتری
  • ویروس
  • موجودات انگلی

دلایل اسهال

بیشترین علت اسهال حاد باکتری هایی مانند، سالمونلا، کمپیلوباکتر، شیگلا و شیگا سم که اشرشیاکلی تولید میکنند، هستند.

نمیتوان علت برخی از اسهال های حاد را پیدا کرد اما بیشترین علت آن سندروم روده ی تحریک پذیر است. سندرم روده تحریک پذیر علائم پیچیده ای دارد که شامل:

بیماری التهابی روده یکی دیگر از دلایل اسهال حاد است که سرشاخه ی بیماری کولیت روده و یا کرون است و امکان خون در مدفوع در هر دو بیماری وجود دارد.سایر دلایل عمده اسهال مزمن شامل موارد زیر است:

  • کولیت میکروسکوپی: یک اسهال مداوم است که بزرگسالان را تحت تاثیر قرار میدهد و بیشتر در شب رخ میدهد.
  • سوء جذب :اختلال در جذب مواد مغذی و اختلال در عملکرد دستگاه گوارش ایجاد می کند. بیماری سلیاک یک نمونه است.
  • عفونت های حاد: سفر کردن یا مصرف آنتی بیوتیک می تواند علت اسهال مزمن باشد. باکتری ها و انگل های مختلف می توانند عامل آن باشند.
  • اسهال ناشی از دارو: ملین ها و سایر داروها مانند آنتی بیوتیک ها می تواند باعث آن شود.
  • غدد درون ریز: گاهی اوقات عوامل هورمونی در بیماری آدیسون و تومورهای سرطان زا باعث ایجاد اسهال می شوند.
  • سرطان: سرطان ممکن است باعث اسهال شود.

درمان خانگی اسهال

موارد خفیف اسهال ممکن است بدون درمان برطرف شود. درمان اسهال حاد و مداوم نیاز به مراجعه به پزشک دارد.

درمان خانگی اسهال

کم آبی

برای انواع اسهال، کم آبی یکی از دلایل آن است:

  • نوشیدن مایعات زیاد و یا تزریق مایعات از طریق رگ ها(سرم) به کم آبی کمک میکند. کودکان و افراد مسن بیشتر در برابر کم آبی آسیب پذیر هستند.
  • محلول هیدراتاسیون دهانی یا نمک، همان آب حاوی گلوکز و نمک است. از طریق روده ی کوچک جذب میشود و جایگزین آب و الکترولیت از دست رفته درون مدفوع میشود. تحقیقات نشان داده محلول هیدراتاسیون دهانی میتواند بیش از ۹۰% اسهال های خفیف را درمان کند.
  • محصولات ریویید دهان مانند اورالیت و ریدرالیت در داروخانه ها در دسترس است. ملین روی شدت را در کودکان کاهش میدهد.

رژیم

متخصصان تغذیه، نکات تغذیه ای را برای اسهال پیشنهاد میدهند:

  • مایعات خالص مانند آبمیوه بدون شکر 
  • نوشیدن مایعات بعد از دفع مدفوع
  • نوشیدن آب در بین وعده های غذایی
  • مصرف غذاها و نوشیدنی های پر پتاسیم مانند، آبمیوه های رقیق شده، سیب زمینی بدون پوست و موز 
  • مصرف غذاها و نوشیدنی های سدیم دار مانند، آبگوشت، سوپ، نوشیدنی ورزشی و کراکر نمکی

غذاهایی که باید مصرف کرد

غذاهایی که زمان اسهال باید مصرف کرد

اگر مداوم بود، خوردن برخی غذاها باعث کاهش علائم و حفظ سلامتی می شود. برای رفع آن باید از غذاهای کم فیبر استفاده کرد مانند:

  • موز
  • برنج سفید
  • سیب
  • نان تست

سایر غذاهایی که معده در زمان ابتلا میتواند تحمل کند شامل:

  • جو دو سر
  • سیب زمینی پوست کنده ی آب پز
  • مرغ پخته بدون پوست
  • سوپ مرغ 

غذاهایی که نباید مصرف کرد

 

غذاهایی که در زمان اسهال نباید مصرف کنیم

افرادی که مبتلا هستند، معده شان توانایی تحمل غذاهای چرب و سرخ شده را ندارد. همچنین افراد باید غذاهای پر فیبر مانند سبوس، میوه و سبزیجات را که نفخ را افزایش میدهد در رژیم غذایی خود محدود کنند. این مواد غذایی شامل:

  • الکل
  • شکر مصنوعی( شکر آدامس، نوشابه و جایگزین های قند)
  • نخودها
  • انواع توت
  • کلم بروکلی
  • کلم
  •  گل کلم
  • قهوه
  • ذرت
  • فلفل
  • آلو
  • چای

داروهای ضد درد

داروهای بدون نسخه ی ضد درد نیز در دسترس است:

  • لوپرامید باعث کاهش عبور مدفوع میشود و آن را می توان بدون نسخه تهیه نمود.
  • بیسموت فرعی، به طور مثال پپتو بیسموت میزان اسهال خروجی را در بزرگسالان و کودکان را کاهش میدهد. 

برخی نگرانی ها در مورد داروهای ضد درد وجود دارد که میتواند عفونت باکتریایی را از طریق کاهش پاتوژن های بدن از بین ببرد.

آنتی بیوتیک ها

آنتی بیوتیک برای درمان اسهال

آنتی بیوتیک ها فقط  برای درمان اسهال هایی که از طریق عفونت باکتریایی بوجود می آیند استفاده میشود. اگر علت اسهال به دلیل دارو باشد، میتوان آن را عوض کرد.

پروبیوتیک ها

شواهد متفاوتی در مورد نقش پروبیوتیک ها در اسهال وجود دارد که از آن جلوگیری میکند. شواهدی درباره ی کودکان در این مورد وجود دارد که علائم را در کمتر از یک روز کاهش میدهد. 

اگر به دلیل مصرف آنتی بیوتیک ها بوجود آمده باشد با مصرف پروبیوتیک و کلستریدیوم دیفیسیل میتوان از آن جلوگیری کرد. برای مصرف این داروها باید با پزشک مشورت شود.

علائم

ممکن است با علائم دیگری مانند موارد زیر ظاهر شود:

  • دل درد
  • گرفتگی شکم
  • نفخ
  • تشنگی
  • کاهش وزن
  • تبعلائم اسهال

 

علائم زیر همزمان با اسهال رخ میدهد و خبر از بیماری دیگری میدهد:

  • خون یا چرک در مدفوع
  • استفراغ مداوم
  • کم آبی بدن

عوارض

دو عارضه ی جدی و اصلی اسهال شامل:

  • کم آبی بدن که با اسهال حاد و مزمن همراه است.
  • سوء جذب با اسهال مزمن

آزمایشات و تشخیص

آزمایشات و تشخیص برای اسهال

پزشک از بیمار راجب علائم و تاریخچه ی پزشکی و دارویی آنها سوال میکند. همچنین سوال هایی از قبیل:

  • چه زمان مشکل شروع شد؟
  • آیا خون در مدفوع وجود دارد؟
  • آیا استفراغ کرده اید؟
  • آیا مدفوع آبکی، مخاطی یا چرکی است و یا مقدار مدفوع چقدر است؟

پزشک همچنین به دنبال علائم کم آبی میگردد. اگر برای کم آبی درمان فوری صورت نگیرد میتواند کشنده باشد. 

آزمایشات برای اسهال

بیشتر آنها بدون درمان رفع میشوند و پزشک بدون آزمایش میتواند آن را تشخیص دهد. اگر  در کودکان و افراد مسن ظاهر شود، پزشک از مدفوع نمونه براری میکتد. اگر بیمار علائم زیر را داشت، آزمایش صورت میگیرد:

  • نشانه ای از تب یا کم آبی دارد
  • مدفوع با خون و چرک
  • درد شدید
  • سفر کردن
  • فشار خون پایین
  • سیستم ایمنی ضعیف
  • به تازگی آنتی بیوتیک مصرف کرده و یا در بیمارستان بوده است.
  • اسهال مداوم بیش از یک هفته داشته است.

اگر فردی اسهال شدید و یا مداوم داشته باشد، پزشک آزمایشات زیادی را انجام میدهد.

  • شمارش کامل خون: کم خونی یا تعداد پلاکت بالا خبر از التهاب میدهد.
  • آزمایش عملکرد کبد: میزان سطح آلبومین را آزمایش میکنند.
  • آزمایش سوء جذب: میزان جذب کلسیم، ویتامین ب ۱۲، فولات، وضعیت آهن و عملکرد تیروئید را بررسی میکنند.
  • میزان رسوب گلبول های قرمز  و پروتئین: افزایش سطح آنها ممکن است نشان دهنده بیماری التهابی روده باشد.
  • آزمایش آنتی بادی ها: با این روش، بیماری سلیاک را تشخیص داده میشود.

چه زمان به پزشک مراجعه کنم؟

معمولا بدون مراجعه به پزشک درمان میشود اما گاهی اوقات حتما باید به پزشک مراجعه کرد. اگر نوزادان زیر یک سال ۶ بار اسهال یا ۳ بار استفراغ در طی ۲۴ داشتند حتما باید به پزشک مراجعه کرد. کودکان بیش از یکسال در صورت ۶ دوره اسهال یا بیشتر در طی ۲۴ ساعت و یا اگر استفراغ و اسهال همزمان بود باید به پزشک مراجعه کنند.

چه زمان به پزشک مراجعه کنم

موارد زیر نیازمند کمک پزشکی است:

  • استفراغ مداوم
  • اسهال مداوم
  • کم آبی بدن
  • نشانه هایی از کاهش وزن
  • چرک در مدفوع
  • خون در مدفوع که رنگ آن را تیره تر میکند

افرادی که بعد از جراحی، بستری شدن در بیمارستان و استفاده از آنتی بیوتیک ها دچار اسهال شدند نیازمند کمک پزشکی هستند. بزرگسالانی که اسهال، خواب آنها را برهم میزند نیز نیازمند کمک هستند.

پیشگیری

پیشگیری از اسهال

در کشورهای در حال توسعه، جلوگیری  به دلیل آب کثیف و عدم بهداشت نامناسب چالش برانگیز تر است. موارد زیر باعث جلوگیری میشود:

  • آشامیدن آب تمیز و مطمئن
  • فاضلاب های تمیز
  • تمیز کردن مقعد بعد از هربار دفع مدفوع
  • شستن دست ها قبل از تهیه و خوردن غذا
  • نوزادان تا ۶ ماهگی از شیر مادر تغذیه کنند.
  • آموزش جلوگیری از گسترش عفونت

تحقیقات نشان داده است که شستن دست ها با آب و صابون تا ⅓ علائم را کاهش میدهد.

پرتو کلینیک در نظر دارد تا در محیطی کاملا آرام و بهداشتی، درمان انواع بیماری های نشیمنگاهی با لیزر را به مشتریان ارائه دهد